Het verdwenen loopmeisje

In juli 1899 verdween in Den Haag de twaalfjarige Hillegonda van Dijk, loopmeisje in de Van de Spiegelstraat. Wat is er van dit meisje geworden?

De twaalfjarige Hillegonda van Dijk uit Den Haag was loopmeisje in de Van de Spiegelstraat. Op 25 juli 1899 werd zij er met fl. 3,82 op uit gestuurd om een boodschapje te doen in de Spuistraat, een wandelingetje van twintig minuten. Maar zij keerde niet terug. In de krant verscheen een oproep. Het meisje zag er eerder uit als veertien dan als twaalf, zij had donkere ogen en kort zwart haar, en drie littekens op haar voorhoofd. Die zomerdag droeg zij een lichte bloes, een roodbruin rokje met zwarte strepen, een grijs manteltje en een wit schort. Op haar hoofd had zij een witte strohoed met zwart fluweel.

Spuistraat, 1900. Foto van J.H. Schaefer. Bron: Haags Gemeentearchief.

Hillegonda kwam die dag niet thuis. Haar ouders waren erg ongerust. Zij hoopten dat het meisje naar familie in Amsterdam was gegaan, en dat was ook zo. Na vijf dagen keerde zij terug naar haar huis, de Brueghelstraat 116 in Den Haag, waar haar waarschijnlijk een stevige uitbrander wachtte.

Wie was deze avontuurlijke twaalfjarige? Op basis van de informatie uit een aantal archieven stelde ik haar levensverhaal samen.

Jonge jaren

De ouders van Hillegonda waren Hans van Dijk en Maartje Nelis. Zij trouwden in Den Helder in september 1885. Hans, 27, was matroos bij de marine. Maartje was 22. Hillegonda werd geboren aan de Slaakkade in Rotterdam op 12 mei 1887.

Op 4 juni 1888 volgde een tweede dochter, die helaas doodgeboren werd. Hans was inmiddels konstabelsmaat, een (onder-)officier in de zeevaart. Het gezin woonde in Den Helder.

Echtscheiding

Hans en Maartje scheidden in 1894. Hans, die in Amsterdam was gaan wonen, hertrouwde dat jaar in Westwongeradeel met de 22-jarige Rienkje Braaksma. Blijkbaar had zij nogal een gat in haar hand, want in oktober 1899 plaatste hij de volgende oproep in de krant: “Waarschuwing geen geld, goederen of crediet te geven, van welken aard ook, aan mej. Rienkje Braaksma, zich noemende R. van Dijk geb. Braaksma, zullende door mij niet worden betaald. Haar echtgenoot Hans van Dijk.”

Toen Hillegonda de benen nam in juli 1899, woonde zij bij haar moeder. Haar baantje in de Van de Spiegelstraat zal zij wel niet behouden hebben, zij was weggelopen en had bovendien het boodschappengeld ingepikt, fl, 3,82, te vergelijken met 65 euro nu, in die tijd zo’n beetje het maandloon van een loopmeisje.

Uit huis

Op haar zeventiende, in december 1904, trok Hillegonda korte tijd bij haar vader en zijn tweede vrouw in, die in Eibergen woonden. Hans was 46, maar volgens het bevolkingsregister was hij al gepensioneerd sergeant-majoor. Hillegonda bleef er ruim een jaar. In januari 1906 vertrok zij naar Valburg.

Haar moeder Maartje hertrouwde in 1908, 44 jaar oud, in Den Haag met de 40-jarige Gerhardus Johannes Voskamp, een huisschilder.

In 1913 duikt Hillegonda op in het Haagse bevolkingsregister. Zij woonde aan de Pletterijstraat. Haar vorige woonplaats was Soekaboemi, op Java. Wat zou haar daar gebracht hebben?

Vader Hans scheidde in 1914 van Rienkje, en hertrouwde in 1915 in Amsterdam met Jacoba de Kruif. Zijn derde huwelijk. Wederom een veel jongere bruid: zij was 30, hij 56.

Huwelijk

In dat jaar verhuisde Hillegonda naar de Haagse Van Ravensteinstraat, waar zij introk bij Fleuris Groenendijk, scheepsbevrachter. Hillegonda verdiende de kost als kostuumnaaister en huishoudster. In 1917 verhuisde het stel naar de Havenkade 6 in Scheveningen.

Zij trouwden op 6 maart 1918. Voor Fleuris Groenendijk (1885-1965) was het zijn tweede huwelijk. Merkwaardig feit: volgens de huwelijksakte waren woonplaats en beroep van vader Hans onbekend.

In 1927 woonden Hillegonda en Floris in Overschie in Rotterdam aan de Theodora Jacobalaan 53, waar zij tijdelijk een nichtje in huis hadden genomen, de vijfjarige Hendrika Blom. Zij was het dochtertje van de zus van Fleuris, die dat jaar overleden was.

Hillegonda’s moeder overleed in 1929, 65 jaar oud. Volgens MyHeritage overleed Hans in 1936, op 77-jarige leeftijd.

Oorlog

Aan het levensverhaal van Hillegonda zit een inktzwart staartje. In mei 1945 werden Fleuris en zij opgepakt door de Rotterdamse gemeentepolitie op verdenking van collaboratie. Om er precies achter te komen waar zij van verdacht werden, zou ik me in de oorlogsarchieven moeten verdiepen. Dat heb ik niet gedaan.

Ik vond in de Nederlandse Staatscourant wel dat de Centrale Zuiveringsraad voor het Bedrijfsleven bepaalde dat Fleuris van juni 1947 tot juni 1949 geen leidinggevende functie mocht uitoefenen in wat voor onderneming dan ook.

Hillegonda overleed in 1963, 76 jaar oud. Floris twee jaar later.

BRONNEN

• Alle archieven ‘Historisch onderzoek begint hier’ 

• CBG Centrum voor Familiegeschiedenis 

• Delpher Historische kranten, boeken en tijdschriften 

• Haags Gemeentearchief 

We weten alleen dat Hillegonda in dienst was bij ‘een juffrouw’ aan de ‘Van de Spiegelstraat’ .
In het adresbestand van het Haags Gemeentearchief kan je vanaf 1895 per straat en daarin per huis bekijken wie er woonden en wie er in dienst waren. Ik heb de hele Van der Van de Spiegelstraat doorgenomen, maar vond helaas onder het personeel nergens de naam Hillegonda van Dijk.
Advertenties in Delpher voor een loopmeisje of dagmeisje aan de Van de Spiegelstraat leverden ook geen aanknopingspunten op.

De foto in deze blogpost is afkomstig uit de beeldbank (“Beeld en Geluid’) van het archief. 

• Nationaal Archief Marinepersoneel 1795-1945. Hans van Dijk vond ik hier niet.

• Oorlog voor de rechter Ook de tweede man van Maartje Nelis is terug te vinden in dit archief, net als de zwager van Fleuris, de vader van Hendrika.

• Open archieven Genealogische gegevens van Nederlandse en Belgische archieven en verenigingen 

Voor zover ik heb kunnen nagaan, heeft Hans van Dijk uit zijn tweede en derde huwelijk geen kinderen meer gekregen, en kregen Hillegonda en Fleuris ook geen kinderen.

• Roosje Roos Genealogisch Onderzoeksbureau. Bevat een deel van de burgerlijke stand van Nederlands-Indië.

Hillegonda van Dijk vond ik hier niet. Ik vond haar naam ook niet op passagierslijsten in Delpher, of in het CBG (Indisch paspoortenarchief).

• Stadsarchief Rotterdam