In 1887 nam een linnenfabrikant uit Boxtel de wijk naar Amerika met een getrouwde vrouw en haar driejarige dochtertje. Had dit verhaal een happy end?
Het was een klein artikel in de krant van 21 juli 1887. Een linnenfabrikant uit Bokstel, (toen nog geschreven zonder ‘x’), had met een gehuwde vrouw uit de gegoede klasse aldaar de wijk genomen naar Amerika. Haar man was naar een feest in Nijmegen toen de vrouw ervandoor ging. Zij nam zestigduizend gulden aan effecten mee, (ruim een miljoen euro nu), en haar jongste kind. De twee andere kinderen liet zij achter.Haar echtgenoot schakelde na thuiskomst meteen de politie in. Zij vonden uit dat de vrouw met haar kind van Bokstel naar Roermond was gereisd, waar de linnenfabrikant hen had opgewacht. Zij gingen scheep in Antwerpen. Haar man besloot het er niet bij te laten zitten, en reisde hen met een advocaat achterna.
 |
| 'Westernland' van de Red Star Line. (Bron: Beeldbank Stadsarchief Rotterdam) |
Op 30 juli 1887 wist de krant te melden, ‘dat het daarginds niet gunstig was afgelopen’. De Nederlandse justitie had de Amerikaanse een telegram gestuurd, en het stel werd in de haven opgewacht door de politie. Er werd beslag gelegd op de effecten en het zilverwerk dat de vrouw had meegenomen. De wettige man reisde met het kind terug naar Nederland.
Familieadvertenties
Had de liefdesrelatie standgehouden? Omdat ik geen namen had, zelfs geen initialen, was het zoeken naar een speld in een hooiberg. Ik besloot op zoek te gaan naar namen van linnenfabrikanten in Boxtel eind negentiende eeuw. Op de site ‘Heemkunde Boxtel’ vond ik een aanknopingspunt: het artikel ‘De productie van linnen huishoudtextiel in Boxtel’. Ik zocht de daarin genoemde namen op in ‘Open Archieven’. Dat leverde niet direct wat op.
Misschien kon ik de gehuwde vrouw vinden via familieadvertenties in de krantendatabase ‘Delpher’. Dikke kans dat iemand van gegoede komaf de geboorte van haar kinderen bekend zou hebben gemaakt via de krant. Waarschijnlijk was het kind dat zij mee had genomen naar Amerika nog niet zo oud, 1 à 4 jaar?
Al zoekende tussen de familieadvertenties uit de periode 1883-1887 stuitte ik toevallig op het bericht dat de linnenfabrikanten Martinus Johannes Van der Heijden en Julius Petrus Marinus Van Dooren uit Bokstel in 1885 een vennootschap waren aangegaan.
Van Dooren, die naam kwam ik ook tegen in het artikel over de linnenproductie in Boxtel. Ik vond iemand op de site ‘Het geheugen van Brabant’ die in maart 2021 op zoek was naar de sterfdatum van deze Julius Petrus Martinus van Dooren. Een lezer wees hem op de website ‘WeRelate: Clemens Schultze’.
Dat bleek een goudmijntje, want Julius (‘Jules’) Van Dooren was niemand minder dan de Boxtelse linnenfabrikant die in 1887 met Clemence Schultze, naar Amerika vertrok. Op de website staan diverse artikelen uit de Amerikaanse pers over dit avontuur. Clemence Elise Sophie Julie Schultze was getrouwd met een bankier (volgens Amerikaanse bronnen dan), een welvarend man, hij heette Josephus Laurentius Gosewinus van Heijst.
Verdongen
De artikelen doen uitgebreid verslag van de reis van Jules en Clemence, de ontvangst door de politie, en de afhandeling van de zaak in Amerika. Ik geef hier een korte versie van het verhaal.
Jules, Clemence en de driejarige Elsa gingen op 2 juli 1887 in Antwerpen aan boord van de ‘Westernland’, een schip van de firma Red Star Line die op Amerika voer. Jules schreef hen in voor de reis als ‘Mr and Mrs Jean J. Verdongen’ met hun kind ‘Jeannette’. De 35-jarige Jules was lang en had blond, krullend haar, blauwe ogen en een snor. De eveneens 35-jarige Clemence was een kleine, aantrekkelijke, goedlachse brunette. Zij had haar driejarige dochtertje Elisa meegenomen, een beeldschoon, mollig kindje met donkere ogen. Het stel, dat aan boord van het schip door zes beambten in de gaten werd gehouden, maakte een verliefde indruk. Zij waren onafscheidelijk. Een verslaggever mocht Jules interviewen over zijn Amerika-plannen, mits hij niets zou verklappen over de val die in Amerika was opgezet. Jules vertelde dat hij uit Rotterdam kwam en met zijn vrouw en kind een boerderij wilde kopen in Amerika.
Op 13 juli meerde de boot aan in Jersey City, waar de politie Jules en Clemence opwachtte, en de effecten en het zilverwerk in beslag nam. Het drietal werd ondergebracht in een hotel.
Rechtszaak
De rechtszaak vond plaats op 26 juli. Volgens Clemence had zij een slecht huwelijk. Zij en Joseph waren negen jaar getrouwd. Clemence had 40.000 gulden ingebracht, Joseph had ook wat geld van zichzelf, en hij werkte niet sinds zijn trouwen. Clemence kreeg te weinig huishoudgeld en volgens haar verwaarloosde Joseph zijn gezin. Hij was vaak weg, deed onvriendelijk tegen haar, en vond dat ze beter konden scheiden en dat zij hun dochter dan mee moest nemen. Volgens Clemence was hij vooral dol op zijn twee zonen. Joseph beweerde dat hij zijn vrouw nooit ontrouw was geweest, Clemence had andere verhalen gehoord van haar personeel, hij zou dienstmeisjes hebben lastiggevallen.
Jules van Dooren was weduwnaar en een goede vriend van Joseph. Hij wilde Clemence helpen om te ontsnappen uit haar ongelukkige huwelijk met zijn vriend. Volgens hem hadden hij en Clemence geen intieme verhouding, en Clemence zei hetzelfde.
De Amerikaanse rechter bepaalde dat over de voogdij over Elsa en de echtscheiding, in Nederland moest worden beslist. Joseph reisde daarop met Elsa naar Nederland terug. Clemence, die ontroostbaar was toen haar dochtertje vertrokken was, volgde later met Jules.
Zeist
Drie maanden later, op 28 oktober 1887, werd Arthur Jules Clément Auguste van Heijst geboren, ten huize van Adrianus Kraal, een apothekersbediende in Zeist. Vreemd, want het echtpaar Van Heijst woonde nog steeds in Boxtel. Werd het jongetje misschien te vroeg geboren? Bij een voldragen zwangerschap zou Clemence in Amerika zes maanden zwanger zijn geweest, en een zesmaands buik zou zeker opgevallen zijn.
Wat gebeurde er met Arthur? Ik vond geen snippertje informatie meer over hem. Ook van Jules ontbreekt kort na het Amerika-avontuur algauw elk spoor. Antwerpen is zijn laatstgenoemde woonplaats.
Clemence moet ergens tussen september 1906 en november 1911 overleden zijn. Volgens het bevolkingsregister leefde zij nog bij het huwelijk van haar dochter Elizabeth in 1906, maar bij het huwelijk van haar oudste zoon in 1911 niet meer.
Rouwadvertentie
Joseph overleed in 1913. Clemence staat in het bevolkingsregister nog steeds vermeld als zijn wettige echtgenote. In de rouwadvertentie ontbreekt haar naam. En die van Arthur.
Misschien zegt deze advertentie wel alles. Namelijk: Joseph en Clemence zijn nooit officieel gescheiden, zodat zij de voogdij over haar kinderen niet zou verliezen. Maar zij leefden wel gescheiden. Haar kinderen namen haar dat kwalijk, en daarom staat zij niet in de rouwadvertentie.
Voor Jules lag er geen huwelijk met Clemence in het verschiet. Natuurlijk was hij verliefd op haar, natuurlijk had hij gehoopt op een huwelijk, en natuurlijk was Arthur zijn kind. Omdat Arthur na zijn geboorte onvindbaar is in de archieven, vrees ik alleen dat hij jong is overleden.
Daar stond Jules dan, met lege handen. Hij had er alles voor op het spel gezet, inclusief zijn reputatie.
Nee, het liefdesavontuur van de linnenfabrikant kende geen happy end.
Clemence en Joseph lieten in september 1888 in een schepenakte een inventaris van roerende goederen vastleggen die behoorden tot hun huwelijkse gemeenschap. Het is een zeer uitvoerige lijst waar de hele huisraad op staat, variërend van een pianino met muziekstandaard van Fl. 152,50 en een mahoniehouten spiegelkast van Fl. 30, tot een spiegeltje met vergulde lijst van Fl. 1,25 in de kamer van de meid. De totale waarde van de inboedel bedroeg 2835,57 gulden (ruim 48.000 euro nu). Je kunt je afvragen waarom die lijst nodig was. Waren ze toch van plan de scheiding door te zetten?
Joseph overleed in 1913 in Boxtel op 59-jarige leeftijd.
In de krantenadvertentie staan drie kinderen: L(aurentius) van Heyst en C. van Heyst-van Bommel en kind, G(ijsbrecht) van Heyst, en E(lizabeth) Sassen-van Heyst en mr. K. Sassen en kind, (adres: huize Twijnmeer, Gemonde, nog steeds eigendom van de familie Sassen).
Julius Petrus Martinus van Dooren (4 december 1841-….)
Hij trouwde in augustus 1867 met de 23-jarige Maria Clazina Versteegh, die tien maanden na het huwelijk overleed.
Het vennootschap dat Jules in 1885 was aangegaan met Martinus van der Heijden, werd in oktober 1887 ontbonden. In maart 1888 verkocht hij vanuit Antwerpen zijn inboedel in Boxtel. Daarna ontbreekt ieder spoor van Jules.
Verdongen
De artikelen doen uitgebreid verslag van de reis van Jules en Clemence, de ontvangst door de politie, en de afhandeling van de zaak in Amerika. Ik geef hier een korte versie van het verhaal.
Jules, Clemence en de driejarige Elsa gingen op 2 juli 1887 in Antwerpen aan boord van de ‘Westernland’, een schip van de firma Red Star Line die op Amerika voer. Jules schreef hen in voor de reis als ‘Mr and Mrs Jean J. Verdongen’ met hun kind ‘Jeannette’. De 35-jarige Jules was lang en had blond, krullend haar, blauwe ogen en een snor. De eveneens 35-jarige Clemence was een kleine, aantrekkelijke, goedlachse brunette. Zij had haar driejarige dochtertje Elisa meegenomen, een beeldschoon, mollig kindje met donkere ogen. Het stel, dat aan boord van het schip door zes beambten in de gaten werd gehouden, maakte een verliefde indruk. Zij waren onafscheidelijk. Een verslaggever mocht Jules interviewen over zijn Amerika-plannen, mits hij niets zou verklappen over de val die in Amerika was opgezet. Jules vertelde dat hij uit Rotterdam kwam en met zijn vrouw en kind een boerderij wilde kopen in Amerika.
Op 13 juli meerde de boot aan in Jersey City, waar de politie Jules en Clemence opwachtte, en de effecten en het zilverwerk in beslag nam. Het drietal werd ondergebracht in een hotel.
Rechtszaak
De rechtszaak vond plaats op 26 juli. Volgens Clemence had zij een slecht huwelijk. Zij en Joseph waren negen jaar getrouwd. Clemence had 40.000 gulden ingebracht, Joseph had ook wat geld van zichzelf, en hij werkte niet sinds zijn trouwen. Clemence kreeg te weinig huishoudgeld en volgens haar verwaarloosde Joseph zijn gezin. Hij was vaak weg, deed onvriendelijk tegen haar, en vond dat ze beter konden scheiden en dat zij hun dochter dan mee moest nemen. Volgens Clemence was hij vooral dol op zijn twee zonen. Joseph beweerde dat hij zijn vrouw nooit ontrouw was geweest, Clemence had andere verhalen gehoord van haar personeel, hij zou dienstmeisjes hebben lastiggevallen.
Jules van Dooren was weduwnaar en een goede vriend van Joseph. Hij wilde Clemence helpen om te ontsnappen uit haar ongelukkige huwelijk met zijn vriend. Volgens hem hadden hij en Clemence geen intieme verhouding, en Clemence zei hetzelfde.
De Amerikaanse rechter bepaalde dat over de voogdij over Elsa en de echtscheiding, in Nederland moest worden beslist. Joseph reisde daarop met Elsa naar Nederland terug. Clemence, die ontroostbaar was toen haar dochtertje vertrokken was, volgde later met Jules.
Zeist
Drie maanden later, op 28 oktober 1887, werd Arthur Jules Clément Auguste van Heijst geboren, ten huize van Adrianus Kraal, een apothekersbediende in Zeist. Vreemd, want het echtpaar Van Heijst woonde nog steeds in Boxtel. Werd het jongetje misschien te vroeg geboren? Bij een voldragen zwangerschap zou Clemence in Amerika zes maanden zwanger zijn geweest, en een zesmaands buik zou zeker opgevallen zijn.
Wat gebeurde er met Arthur? Ik vond geen snippertje informatie meer over hem. Ook van Jules ontbreekt kort na het Amerika-avontuur algauw elk spoor. Antwerpen is zijn laatstgenoemde woonplaats.
Clemence moet ergens tussen september 1906 en november 1911 overleden zijn. Volgens het bevolkingsregister leefde zij nog bij het huwelijk van haar dochter Elizabeth in 1906, maar bij het huwelijk van haar oudste zoon in 1911 niet meer.
Rouwadvertentie
Joseph overleed in 1913. Clemence staat in het bevolkingsregister nog steeds vermeld als zijn wettige echtgenote. In de rouwadvertentie ontbreekt haar naam. En die van Arthur.
Misschien zegt deze advertentie wel alles. Namelijk: Joseph en Clemence zijn nooit officieel gescheiden, zodat zij de voogdij over haar kinderen niet zou verliezen. Maar zij leefden wel gescheiden. Haar kinderen namen haar dat kwalijk, en daarom staat zij niet in de rouwadvertentie.
Voor Jules lag er geen huwelijk met Clemence in het verschiet. Natuurlijk was hij verliefd op haar, natuurlijk had hij gehoopt op een huwelijk, en natuurlijk was Arthur zijn kind. Omdat Arthur na zijn geboorte onvindbaar is in de archieven, vrees ik alleen dat hij jong is overleden.
Daar stond Jules dan, met lege handen. Hij had er alles voor op het spel gezet, inclusief zijn reputatie.
Nee, het liefdesavontuur van de linnenfabrikant kende geen happy end.
Tenminste, dat denk ik.
- Laurentius Augustinus Joannes Josephus Maria (1880-1933)
- Gijsbrecht Augustinus Maria (1883-1931)
- Elizabeth Maria Margaretha (1884-1974)
- Arthur Jules Clément Auguste van Heijst (1887-?) (NB De naam ‘Jules’ roept natuurlijk vragen op over de biologische vader, al had Clemence ‘Julie’ als vierde naam.)
Achtergrondinformatie
Josephus Laurentius Gosewinus van Heyst/Heijst (1854-1913) en Clemence Elise Sophie Julie Schultze (1852- overleden tussen 1906 en 1911) trouwden in 1878, en kregen vier kinderen:- Laurentius Augustinus Joannes Josephus Maria (1880-1933)
- Gijsbrecht Augustinus Maria (1883-1931)
- Elizabeth Maria Margaretha (1884-1974)
- Arthur Jules Clément Auguste van Heijst (1887-?) (NB De naam ‘Jules’ roept natuurlijk vragen op over de biologische vader, al had Clemence ‘Julie’ als vierde naam.)
Clemence en Joseph lieten in september 1888 in een schepenakte een inventaris van roerende goederen vastleggen die behoorden tot hun huwelijkse gemeenschap. Het is een zeer uitvoerige lijst waar de hele huisraad op staat, variërend van een pianino met muziekstandaard van Fl. 152,50 en een mahoniehouten spiegelkast van Fl. 30, tot een spiegeltje met vergulde lijst van Fl. 1,25 in de kamer van de meid. De totale waarde van de inboedel bedroeg 2835,57 gulden (ruim 48.000 euro nu). Je kunt je afvragen waarom die lijst nodig was. Waren ze toch van plan de scheiding door te zetten?
Joseph overleed in 1913 in Boxtel op 59-jarige leeftijd.
In de krantenadvertentie staan drie kinderen: L(aurentius) van Heyst en C. van Heyst-van Bommel en kind, G(ijsbrecht) van Heyst, en E(lizabeth) Sassen-van Heyst en mr. K. Sassen en kind, (adres: huize Twijnmeer, Gemonde, nog steeds eigendom van de familie Sassen).
Julius Petrus Martinus van Dooren (4 december 1841-….)
Hij trouwde in augustus 1867 met de 23-jarige Maria Clazina Versteegh, die tien maanden na het huwelijk overleed.
Het vennootschap dat Jules in 1885 was aangegaan met Martinus van der Heijden, werd in oktober 1887 ontbonden. In maart 1888 verkocht hij vanuit Antwerpen zijn inboedel in Boxtel. Daarna ontbreekt ieder spoor van Jules.
Bronnen
- Agatha: online zoekomgeving Rijksarchief België
- Alle archieven ‘Historisch onderzoek begint hier’
- BHIC Het Geheugen Van Brabant
- Idem, vraag over sterfdatum Julius van Dooren
- CBG Centrum voor Familiegeschiedenis
- Delpher Historische kranten, boeken en tijdschriften
- FelixArchief Antwerpen
- Heemkunde Boxtel, artikel ‘De productie van linnen huishoudtextiel in Boxtel […]’ van Hans Pel (jaar:?)
- Historische kranten België
- Online begraafplaatsen
- Open archieven Genealogische gegevens van Nederlandse en Belgische archieven en verenigingen
- Prijzen toen en nu (CBS)
- Stichting Kastelen, Buitenplaatsen Landgoederen (SKBL): Huize Twijnmeer
- WeRelate: Clemence Schultze
- WieWasWie ‘Iedereen heeft een geschiedenis’
Reacties